Ni: Abai Bisjap (Japan)

Alang sa atong mga kaigsoonan nga bisaya dili lang sa mga lumolopyo sa nagkahugpong isla sa kabisayaan kung dili lakip na ang mga lumolopyo sa nagkahugpong isla sa Mindanao, wala ba kamo makapangutana ug diin man gayud gikan ang pulong bisaya? Nganong gisaw-an man nato ang us aka pinulongan nga gibulag man kita sa kadagatan tungod sa atong pagka-islahanon? Sa tumong ug tuyo nga kahatagan ug katin-awan ug kalamdagan ang inyong huna-huna, idalit ko kaninyo kaning maong ginanid.

Ang kaliwat nga bisaya nagasubay ug hataas nga kasaysayan dili lang dinhi sa atong nasud nga namat-an kung dili nagasugod kini uban sa  pagkaylap sa tinuhoang budhismo nga nagagikan usab sa nasud sa India. Sa ika-upat nga salin-kaliwat sa mga tigpakaylap sa tinuhoang budhismo nitumaw ang pundok nga gitawag ug Sailendra nga mitapon ngadto sa nagkahugpong isla sa Indonesia. Dinhi gipabaros sa mga sakop sa Sailendra ang harianong kutay-banay sa Sri-Vijaya nga naglangkob sa nasud sa Indonesia, Malaysia, Thailand, Cambodia ug Brunei. Sa hinapos nga bahin sa ika-6 nga siglo, napulo ka mga datu sa pangulo ni Datu Puti ang hing-ikyas gikan sa bangis nga pamuno ni sultan Makatunaw kung diin ang iyang gingharian nagasukad sa kasamtang Brunei. Binalon ang kaugalingong kultura, banay, bahandi ug pamalaod gilatas niining napulo ka mga datu ang kadagatan hangtud nga naabot nila ug gitanom ang bag-ong gingharian sa isla sa panay.

Sa ilang paglalin, ang napulo ka mga datu nga sila si Datu puti ug asawa nga si Pinagpangan, Datu sumakwel ug asawa nga si kapinangan, Datu Dumangsil ug asawa nga si Kabiling, Datu Bangkaya ug asawa nga si Bakurong, Datu Paiburong ug asawa nga si Pabilaan, Datu Balkasua, Datu Labay, Datu Dumalogdog, Datu Balinsusa ug Datu Padohinog ug asawa nga si Tibongsapay nidunggo, nabahin-bahin ug nagkatibulaag hangtud nga sa katapusan si Datu Puti nakadunggo ug nakabaton ug yuta pinaagi sa pagpalit niini gikan ni Sultan Marikudo, ang kasamtangang sultan sa isla sa Panay.

Ang pulong nga “Bisaya” nagagikan sa pulong nga sri-vijaya nga sa sanskrito nagpasabot nga “sri” –“masidlak” ug “Vijaya” –“kadaugan” or “Excellence”

Ug kay giabot na man ko ug katulogon, dinhi na lang usa kutob ang atong pagsalo-salo sa atong kasaysayan kay karon inyo na man nga nasayran ang kagikan sa banay nga bisaya.

. . .